Nüşirevan'ın Adaleti

Hikaye: Nüşirevan'ın Adaleti

Farsça (Persian Script)

روزی نوشیروان عادل، پادشاه بزرگ ساسانی، در حال گذر از بازار بود. او صدای یک پیرزن را شنید که با گریه می‌گفت:
"ای شاه دادگر! به من کمک کن. زمین مرا از من گرفته‌اند و اکنون من بی‌پناه مانده‌ام."

نوشیروان دستور داد تا پیرزن را به قصر بیاورند. پس از شنیدن سخنان او و بررسی شواهد، مشخص شد که یکی از درباریان زمین او را غصب کرده است. شاه به عدالت رفتار کرد و زمین را به پیرزن بازگرداند. سپس به درباری ظالم گفت:
"اگر عدالت نباشد، هیچ پادشاهی پایدار نخواهد ماند."

پیرزن با خوشحالی گفت:
"ای شاه! خداوند همیشه تو را نگه دارد که به عدل رفتار می‌کنی."

Transkripsiyon (Romanized Persian)

Rūzī Nūshīravan-e ʿĀdel, pādshāh-e bozorg-e Sāsānī, dar ḥāl-e gozar az bāzār būd. Ū ṣedā-ye yek pīrzan rā shenīd ke bā gerye mī-goft:
"Ey shāh-e dādgār! Be man komak kon. Zamīn-e man rā az man gerefte-and va aknūn man bī-panāh mānde-am."

Nūshīravan dastūr dād tā pīrzan rā be qaṣr biyāvarand. Pas az shenīdan-e soḵanān-e ū va barresī-ye shavāhed, moshakhaṣ shod ke yekī az darbāriān zamīn-e ū rā ḡaṣb karde ast. Shāh be ʿadālat raftār kard va zamīn rā be pīrzan bāz gardānd. Pas be darbārī-ye zālem goft:
"Agar ʿadālat nabāshad, hīch pādshāhī pāydār nakhāhad mānd."

Pīrzan bā khoshḥālī goft:
"Ey shāh! Khodāvand hamīshe torā negah dārad ke be ʿadl raftār mī-konī."

Dilbilgisi Açıklamaları

1. Fiil Yapıları

   • ماضی ساده (Geçmiş Zaman):
     Örnekler: شنید (shenīd), گفت (goft), رفتار کرد (raftār kard).
   • حال ساده (Şimdiki Zaman):
     Örnekler: می‌گوید (mī-gūyad), می‌کند (mī-konad).

2. Zamir Kullanımı

   • ضمیر شخصی (Şahıs Zamirleri):
     Örnekler: من (man), او (ū), تو (to).
   • ضمیر اشاره (İşaret Zamirleri):
     Örnekler: این (īn), آن (ān).

3. Bağlaçlar ve Yapılar

   • و (va): Ve anlamında.
   • اگر (agar): Eğer anlamında şart bağlacı.
   • که (ke): Ki bağlacı.

4. Tamlamalar

   • عدالت نوشیروان (ʿAdālat-e Nūshīravan): İsim tamlaması.
   • زمین من (Zamīn-e man): Zamir tamlaması.

Hikaye: Nüşirevan'ın Adaleti

Bir gün adaletli hükümdar Nüşirevan, büyük Sasanî padişahı, çarşıdan geçerken bir yaşlı kadının ağlayarak şöyle dediğini duydu:
"Ey adaletli padişah! Bana yardım et. Toprağımı elimden aldılar ve şimdi çaresiz kaldım."

Nüşirevan, yaşlı kadının saraya getirilmesini emretti. Kadının sözlerini dinledikten ve delilleri inceledikten sonra, toprağın saraydan bir yetkili tarafından gasp edildiği ortaya çıktı. Padişah adaletle davrandı ve toprağı yaşlı kadına geri verdi. Ardından zalim yetkiliye şöyle dedi:
"Eğer adalet olmazsa, hiçbir hükümdarlık ayakta kalamaz."

Yaşlı kadın sevinçle şöyle dedi:
"Ey padişah! Adaletle davrandığın için Tanrı seni daima korusun."

Fars Dili ve Edebiyatı: Genel Bir Bakış

Fars dili ve edebiyatı, dünya edebiyatının en köklü ve etkili geleneklerinden biridir. İran, Afganistan, Tacikistan gibi bölgelerde konuşulan Farsça, tarih boyunca önemli bir kültürel ve entelektüel birikimin taşıyıcısı olmuştur. Özellikle İslam sonrası dönemde, Fars edebiyatı, İslam dünyasında hem dini hem de seküler metinlerin üretiminde önemli bir rol oynamıştır.

Fars Dili

1. Dil Yapısı:

   • Hint-Avrupa Dil Ailesi: Farsça, Hint-Avrupa dil ailesine mensup bir dildir ve bu nedenle İngilizce, Almanca, Fransızca gibi dillerle akrabalığı vardır.
   • Alfabe: Arap alfabesinden türemiş bir yazı sistemi kullanır. Ancak Farsçada "پ"، "چ"، "ژ"، "گ" gibi Arapçada olmayan harfler bulunur.
   • Dil Kategorileri: Farsça; Eski Farsça, Orta Farsça (Pehlevî) ve Modern Farsça olmak üzere üç ana döneme ayrılır.

2. Özellikleri:

   • Zengin Sözcük Hazinesi: Farsça, Arapça, Türkçe, Fransızca ve İngilizce gibi farklı dillerden kelimeler almıştır.
   • Basit Dilbilgisi: Farsça, fiil çekimleri ve cinsiyet ayrımının olmaması nedeniyle öğrenmesi görece kolay bir dildir.

Fars Edebiyatı

1. Tarihi Dönemler:

   • Eski Dönem: Avesta (Zerdüşt dininin kutsal kitabı) ve Eski Farsça kitabeler bu döneme aittir.
   • İslamiyet Sonrası: Fars edebiyatı, İslam kültürünün etkisiyle büyük bir gelişim göstermiştir. Bu dönemde özellikle tasavvuf ve aşk temaları işlenmiştir.

2. Önemli Yazarlar ve Şairler:

   • Firdevsî (940-1020): Şehname adlı eseriyle Fars mitolojisini ve tarihini epik bir dille anlatmıştır.
   • Ömer Hayyam (1048-1131): Rubaileriyle tanınır; aşk, felsefe ve doğayı konu alır.
   • Sâdi Şirazî (1210-1292): Gülistan ve Bostan adlı eserleriyle ahlak ve tasavvuf konularında eserler vermiştir.
   • Mevlânâ Celâleddîn Rûmî (1207-1273): Mesnevî adlı eseri Fars tasavvuf edebiyatının başyapıtlarından biridir.
   • Hâfız-ı Şirâzî (1315-1390): Gazelleriyle aşk ve ilahi aşka dair etkileyici bir dil kullanmıştır.

3. Temalar:

   • Aşk ve Tasavvuf: İlahi aşk ve insanın Tanrı’ya olan yolculuğu en çok işlenen temalardandır.
   • Epik Anlatılar: İran mitolojisi ve kahramanlık hikâyeleri.
   • Doğa ve İnsan: Özellikle Ömer Hayyam ve Hâfız’ın şiirlerinde sıkça işlenmiştir.

Farsça Edebiyatın Türk Kültürüne Etkisi

Fars edebiyatı, Osmanlı ve Selçuklu gibi Türk devletleri üzerinde büyük bir etki bırakmıştır. Divan edebiyatında kullanılan Farsça kelime ve kavramlar, şiir ve hikâyelerin yazımında Fars edebiyatının etkisini gösterir. Mevlânâ ve Hâfız gibi şairler, Türk edebiyatı şairleri için büyük ilham kaynakları olmuştur.

Fars dili ve edebiyatı, derin felsefi, tasavvufi ve estetik öğelerle bezeli zengin bir gelenektir. Bu alanla ilgileniyorsanız, dil öğrenmek ve klasik eserleri orijinal metinlerinden okumak bu kültürü daha iyi anlamanızı sağlar. Detaylı bir konu hakkında yardım isterseniz, lütfen belirtin!

Farsça-Türkçe Şiirler

Abdurrahman Türkoğlu tarzında, anlamı derin, tasavvufî ve içsel bir dokunuş taşıyan şiirler:

1. Şiir: Vuslat

Farsça:
ای قلب خسته، به کجا می‌روی؟
راه به سوی عشق، از درون آغاز می‌شود.
در آغوش نور، گم می‌شوی،
اما به حقیقت بازمی‌یابی.

Türkçe:
Ey yorgun kalp, nereye gidersin?
Aşka giden yol içten başlar.
Işığın kucağında kaybolursun,
Ama hakikatte yeniden bulunursun.

2. Şiir: Hayret

Farsça:
چشم‌ها را ببند، جهان را ببین،
در سکوت، هزاران صدا می‌شنوی.
دریا در دل یک قطره پنهان است،
خدا را در قلب خود بجوی.

Türkçe:
Gözlerini kapa, âlemi gör,
Sessizlikte binlerce ses işitirsin.
Bir damlada deniz gizlidir,
Hakk'ı kendi kalbinde ara.

3. Şiir: Aşkın İzinde

Farsça:
عشق راهی بی‌پایان است،
نوری که در تاریکی می‌درخشد.
از خاک به آسمان می‌رسد،
و از دل به خدا.

Türkçe:
Aşk, sonsuz bir yoldur,
Karanlıkta parlayan bir nur.
Topraktan göğe uzanır,
Ve kalpten Hakk'a varır.

4. Şiir: Yolculuk

Farsça:
مسافر، از چه می‌ترسی؟
راه تو از خودت آغاز شده است.
هر قدمی که برمی‌داری،
به سوی جاودانگی است.

Türkçe:
Ey yolcu, neden korkarsın?
Yolun kendinden başlamıştır.
Attığın her adım,
Ezeliyete doğrudur.

5. Şiir: Sükûn

Farsça:
در سکوت، هزار راز نهفته است،
در آرامش، خدا سخن می‌گوید.
قلبت را به نور بسپار،
که او در هر ذره‌ای حاضر است.

Türkçe:
Sessizlikte bin sır saklıdır,
Huzurda Hak konuşur.
Kalbini nura teslim et,
O her zerrede hazırdır.

Vatan Üzerine Şiir

Kalıp: Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

Farsça:

وطن ای مهر تو در جان و دل است
در هوایت زندگانی حاصل است
خاک پاکت همچو گوهر در جهان
هر که عاشق بر تو شد، بس عاقل است

Türkçe:

Vatan ey aşkın içimde bir nefes
Her huzurun sende bulunmuş adres
Toprağın bir inci gibi cihanı
Sevenin sende bulunur heves

Açıklama:

• Şiir, Fâilâtün Fâilâtün Fâilün aruz kalıbına uygun şekilde yazılmıştır.
• Hem Farsça hem Türkçe olarak vatan sevgisini ve toprağın kutsallığını işler.
• Daha fazla ekleme veya farklı bir tema talep ederseniz, yazmaya devam edebilirim!

Sevgilinin Zulmü Üzerine Şiir

Kalıp: Fâilâtün Fâilâtün Fâilün

Farsça:

عاشقم بر ظلم شیرین روی تو
داغ دل را می‌نهم بر کوی تو
چشم مستت می‌زند تیر از جفا
گرچه جانم می‌رود در سوی تو

Türkçe:

Aşığım zulmüne ey nazlı peri
Kalbime düştün ki bu aşk bir seri
Gözlerin cefa dolu bir ok gibi
Ruhum ölüyor, yine sensin geri

Açıklama:

• Farsça ve Türkçe şiirler aynı tema üzerine kurgulanmıştır.
• Aruz kalıbı: Fâilâtün Fâilâtün Fâilün.
• Sevgilinin yaptığı eziyet, bir aşık için tatlı bir azap olarak ifade edilmiştir.

Bayrak Şiiri

Kalıp: Fâilâtün Fâilâtün Fâilün
Kafiye Şeması: aaba / ccdc (alternatif kafiye)

Dalgalan sen, göklerin bir tacısın,
Şanlı mazim, bu vatanın ilhamısın.
Her bir damla kanla yüce olmuşsun,
Ey bayrağım, yüreklerin nişanısın.

Kahramanın zaferinden doğmuşsun,
Her rüzgarda özgürlüğe koşmuşsun.
Renklerinde nice destan saklıdır,
Sen milletin sevdasından dokunmuşsun.

Gök kubbede yıldız gibi parlayan,
Ay gibi ışığıyla yolum aydınlatan.
Kervanların bayraktarı sen oldun,
Her diyarda milletimi anlatan.

Gölgen düşer dağlara ve ovaya,
İlham verir bu güzel Anadolu'ya.
Zincir vurmak isteyenin eli kırılsın,
Bayrağım, dokunulmaz bu kutsala.

Rüzgar eser, semalarda salınırsın,
Her dalgada milletime tanınırsın.
Bin bir şehit emanetin bekçisi,
Gönüllerde ebediyen anılırsın.

Karanlıklar çökerken bile ışıksın,
Mazlumlara adaletle kılıçsın.
Seninle coşar kalbim, titrer yürek,
Varlığınla milletime kılavuzsun.

Göğe yüksel, bulutları aş, bayrağım,
Sen vuslatımsın, içimdeki aşk bayrağım.
Hangi diyar görse seni, bilir seni,
Sen destanımsın, mazideki taş bayrağım.

Hilalinle korku salar düşmana,
Cesaret verir yiğitler canına.
Şu topraklar senle daim kutsaldır,
Şanlı duruşun yaraşır vatana.

Ey nazlı bayrak, yüce milletin sesi,
Düşman görsün senin yüksek kalesi.
Her bir dalgan, özgürlük türküsü,
Bu milletin hiç bitmez öyküsü.

Sen ki mazluma umut, düşmana korku,
Gönüllerde asırlık bir sevda yoku.
Kan kırmızı renginle nice destan,
Senin için akar bu nehir, bu orku.

Göklere yükseldikçe daha büyüksün,
Bir milletin alın yazısı, gücüsün.
Kimse eğemez seni yere ey şanlı,
Varlığınla özgürlük türkücüsün.

Koparıp seni dalından düşer mi hiç?
Ey milletim, bayrağına koşar mı hiç?
Bir sevda ki her gönülde parıldar,
Bu aşk, sönmez, dumanı tüter mi hiç?

Ey al bayrak, göklerin nişanesi,
Her bir dalgan, milletimin şükranesi.
Yüreklere işlersin o nazlı hilal,
Sen vatanın özgürlük destanesi.

Rüzgarla yarışır al rengin coşar,
Dalgalandıkça milletim de koşar.
Senin uğruna nice canlar verdik,
Her köşe başında şehitler taşar.

Gökyüzünde yıldızlara yoldaşsın,
Ey hilalin, mazlumlara sırdaşsın.
Kollarında saklı umut doludur,
Sen milletin tarihine ayna açsın.

Bir dağ başında senle umut tüter,
Her karışta toprağın seni bekler.
Senin uğruna dökülen her damla,
Bu millete ebedi huzur yükler.

Düşmesin gökten, daima yukarıda,
Sonsuzluğun rüyası var o bayrakta.
Her bir rengi destan, her dikişi dua,
Sonsuzluğa kanat açar gök yukarıda.

Dalgalan sen, semalarda özgürsün,
Düşmana korku, mazluma gözsün.
Ey bayrak, milletimle daim var ol,
Her karışta Türk’e umut bir sözsün.

Şu gökyüzü senle daha bir temiz,
Ey milletim, bayrağına çok beniz.
Her dalgada özgürlük rüzgarıdır,
Şanlı Türk bayrağı asla eğilmez.

Ey bayrağım, hilalinle coşarım,
Varlığınla geçmişime koşarım.
Renginde saklı nice şanlı mazim,
Ey al bayrağım, senle var başarım.

Farsça-Türkçe Bayrak Şiiri

Kalıp: Fâilâtün Fâilâtün Fâilün
Kafiye Şeması: aaba / ccdc (alternatif kafiye)

1.

Farsça:
پرچم ما، افتخار این وطن،
بر فراز آسمان، چون کوه تن.
در میان جنگ‌ها پیروز بود،
پرچم ما، عشق جان‌های کهن.

Türkçe:
Bayrağım, bu vatanın gururusun,
Göklere yükselmiş ulu bir taşsın.
Savaşlarda hep zaferle yükselir,
Bayrağım, ataların aşkı seninle koşsun.

2.

Farsça:
ماه و خورشید، نور روی تو،
دشمنان می‌لرزند از بوی تو.
ای نشان عزت یک ملت است،
دل به دل جاوید شد بر سوی تو.

Türkçe:
Ay ve güneş, nurudur yüzünün,
Düşman titrer, senin kokusunun.
Bir milletin şanlı sembolüsün,
Kalpler birleşir, hep yolundasın.

3.

Farsça:
هر که بر خاک وطن جان می‌دهد،
پرچم ما در دلش جان می‌نهد.
از هزاران رنگ، این رنگین‌تر است،
پرچم ما، عشق را جان می‌دهد.

Türkçe:
Kim vatan toprağına can adarsa,
Bayrağım, onun kalbine taht kursa.
Bin renkten daha parlak rengine,
Bayrağım, aşkla canlar sunulsa.

4.

Farsça:
پرچم سرخ، نشان یک سرود،
همچو دریای خروشان در وجود.
هر که دید این پرچم آزادی،
دل سپرد، ماندگار از هر حدود.

Türkçe:
Kırmızı bayrak, bir marşın sembolü,
Varlığımızda bir okyanus gölgesi.
Kim görse bu bayrak özgürlüğü,
Kalpler sunar aşkı sonsuzun sesi.

5.

Farsça:
باد می‌رقصد به روی بال تو،
می‌نوازد هر دلی با حال تو.
پرچم من، افتخار زندگی،
جاودانه با تو هست احوال تو.

Türkçe:
Rüzgar dans eder kanadında senin,
Her gönlü okşar bayrağım, sevgin.
Ey bayrağım, yaşamın gururusun,
Ebediyen var, sonsuz aşkın.

Farsça-Türkçe Edebi Aşk Şiiri

Kalıp: Fâilâtün Fâilâtün فاعلاتن فاعلاتن
Kafiye Şeması: aa / bb / cc...

1.

Farsça:
در هوایت مست جانم می‌شود،
هر نگاهی از تو دردم می‌دهد.

Türkçe:
Senin havanda ruhum mest olur,
Her bakışın kalbime dert olur.

2.

Farsça:
ماهتابی در شبت می‌تابد از،
نور عشق تو که راهی می‌گشَد.

Türkçe:
Bir mehtap ki gecende parlar hep,
Aşkın nuru bana yol açar tek.

3.

Farsça:
قلب تو دریای آرام جهان،
می‌برد دل را ز هر خاک و زمان.

Türkçe:
Kalbin, dünyanın sakin bir denizi,
Çeker gönlümü her yerin ötesi.

4.

Farsça:
هر نگاهت، چون طلوع زندگی،
می‌دمد در من بهاری، جاودگی.

Türkçe:
Bakışların, hayatın bir doğuşu,
Bana bahar, ebedi bir dokunuşu.

5.

Farsça:
با خیال تو جهان زیبا شود،
در هوایت قلب من شیدا شود.

Türkçe:
Hayalinle dünya güzelleşir hep,
Havanla kalbim âşık olur tek.

6.

Farsça:
گر چه دوری، در دلم نزدیکی است،
بین ما عشقی که بی‌تشویشی است.

Türkçe:
Her ne kadar uzakta olsan bile,
Kalbimdeki aşk huzur verir yine.

7.

Farsça:
بوسه‌ای از عشق تو کافی بُود،
تا بسوزد هر غم و هر تار و پود.

Türkçe:
Aşkından bir öpücük yeter bana,
Yakmaya dertleri, tüm dünyayı sana.

8.

Farsça:
چشم تو دریای شوق و روشنی،
می‌برد جانم به سوی ایمنی.

Türkçe:
Gözlerin, şevk ve aydınlık denizi,
Canımı çeker, götürür güvenci.

9.

Farsça:
در نگاهت می‌نهم سر را به خواب،
چون نسیمی در شب آرام و رباب.

Türkçe:
Bakışında uyutur başımı rüya,
Huzur dolar, geceye döner ruba.

10.

Farsça:
عشق تو آتش ولی بی‌دود هست،
جان من در شوق تو آسود هست.

Türkçe:
Aşkın bir ateş, fakat dumansız,
Ruhum huzur bulur, sevdanın yazsız.

Abdurrahman Türkoğlu